ศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย เปิดเผยผลสำรวจ พฤติกรรมและการใช้จ่ายของประชาชนในช่วงเทศกาลกินเจ ปี 2569 จากกลุ่มตัวอย่างประชาชนทั่วประเทศ 1,230 คน ระหว่างวันที่ 21–28 กันยายน 2569 พบว่า แม้สัดส่วนประชาชนที่ตั้งใจกินเจในปีนี้จะลดลง แต่ภาพรวมการใช้จ่ายยังมีแนวโน้มขยายตัว โดยคาดว่าจะมีเม็ดเงินสะพัดในช่วงเทศกาลกินเจประมาณ 46,913 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 2.2% จากปีก่อน และสูงสุดในรอบ 6 ปี
ผลสำรวจพบว่า ประชาชนที่ตั้งใจกินเจในปี 2569 มีสัดส่วน 32% ลดลงจาก 34% ในปีก่อน และถือว่าต่ำสุดในรอบ 11 ปีขณะที่ 68% ระบุว่าไม่กินเจ โดยเหตุผลสำคัญของกลุ่มที่ไม่กินเจ ได้แก่ ภาวะเศรษฐกิจไม่ดี 25.8% ไม่มีเชื้อสายจีน 14.2% คนในครอบครัวไม่กินเจ 12.3% และมองว่าอาหารเจมีราคาสูง 11.3%
อย่างไรก็ตาม กลุ่มที่ยังคงกินเจมีเหตุผลที่หลากหลายมากขึ้น ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะด้านประเพณีหรือความเชื่อ โดย 19.7% ระบุว่ากินเจเพื่อตั้งใจทำบุญ 18.3% กินเฉพาะช่วงเทศกาล 15.4% ต้องการลดการบริโภคเนื้อสัตว์ และ 10.2% เลือกกินเจด้วยเหตุผลด้านสุขภาพ สะท้อนพฤติกรรมผู้บริโภคที่เริ่มเชื่อมโยงการกินเจกับการดูแลสุขภาพและการบริโภคเชิงป้องกันมากขึ้น
อีกหนึ่งสัญญาณที่น่าสนใจ คือรูปแบบการกินเจที่มีความยืดหยุ่นมากขึ้น โดยผู้ที่กินเจตลอดเทศกาลมีสัดส่วน 55.4% ต่ำสุดนับตั้งแต่ปี 2552 ขณะที่ 44.6% เลือกกินเจเฉพาะบางมื้อ สะท้อนว่าผู้บริโภคยังคงให้ความสำคัญกับเทศกาล แต่ปรับพฤติกรรมให้สอดคล้องกับกำลังซื้อและวิถีชีวิตมากขึ้น
แม้จำนวนผู้กินเจจะลดลง แต่ค่าใช้จ่ายต่อคนกลับปรับเพิ่มขึ้น โดยปี 2569 มีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยประมาณ 5,576 บาทต่อคน เพิ่มขึ้น 7% จากปีก่อน ขณะที่ 33% ของผู้ตอบแบบสำรวจระบุว่าจะใช้จ่ายเพิ่มขึ้น 49.8% ใช้จ่ายใกล้เคียงเดิม และ 17.2% จะลดการใช้จ่าย
สำหรับกลุ่มที่ใช้จ่ายเพิ่มขึ้น เหตุผลสำคัญมาจาก ราคาอาหารเจที่สูงขึ้น 38.1% รองลงมาคือการบริโภคมากกว่าอาหารปกติ 22.6% ส่วนกลุ่มที่ลดการใช้จ่าย 46% ระบุว่าต้องการประหยัด และ 19.8% มองว่าภาวะเศรษฐกิจยังไม่เอื้อต่อการใช้จ่าย
ด้านราคาสินค้าและวัตถุดิบ ผู้บริโภค 62.4% คาดว่าราคาอาหารและวัตถุดิบสำหรับปรุงอาหารเจในปี 2569 จะสูงกว่าปีก่อนขณะที่ 37.1% คาดว่าจะทรงตัว และมีเพียง 0.5% ที่มองว่าราคาจะลดลง ภาวะดังกล่าวสะท้อนแรงกดดันด้านต้นทุน ทั้งจากราคาวัตถุดิบ การขนส่ง และผลกระทบจากสถานการณ์น้ำท่วมในบางพื้นที่
ในด้านพฤติกรรมการเลือกซื้อ ผู้บริโภคยังให้ความสำคัญกับ ความสะอาด เป็นปัจจัยอันดับหนึ่งในการเลือกซื้ออาหารเจ รองลงมาคือราคา ความสะดวก รสชาติ และความหลากหลายของอาหาร โดยตลาดสดยังคงเป็นช่องทางหลักในการซื้ออาหารเจ ขณะที่การสั่งซื้อผ่านช่องทางออนไลน์มีสัดส่วนเพิ่มขึ้นจาก 19% เป็น 26% สะท้อนโอกาสของธุรกิจอาหารและร้านค้าที่สามารถผสานหน้าร้านเข้ากับแพลตฟอร์มดิจิทัลได้มากขึ้น
ขณะเดียวกัน เทรนด์อาหารเจยุคใหม่มีแนวโน้มเคลื่อนจากการบริโภคเพื่อ “งดเนื้อสัตว์ตามเทศกาล” ไปสู่การเลือกอาหารเพื่อสุขภาพมากขึ้น โดยผู้บริโภคให้ความสำคัญกับ Plant-Based Protein อาหารคลีน ลดน้ำมัน ลดโซเดียม ความปลอดภัยของวัตถุดิบ รวมถึงที่มาของสินค้า มากขึ้น โดยเฉพาะกลุ่ม Gen Z และ Gen Y ซึ่งเป็นกลุ่มสำคัญของตลาดอาหารสุขภาพ
สำหรับทัศนะของผู้ประกอบการ ซึ่งสำรวจจำนวน 680 ตัวอย่างทั่วประเทศ พบว่า 51.5% คาดว่าการใช้จ่ายของผู้บริโภคในช่วงเทศกาลกินเจจะใกล้เคียงกับปีก่อน ขณะที่ 27.7% คาดว่าจะเพิ่มขึ้น และ 20.8% มองว่าจะลดลง
ในกลุ่มผู้ประกอบการที่คาดว่าการใช้จ่ายจะลดลง 48.2% มองว่าสาเหตุสำคัญมาจากภาวะเศรษฐกิจ รองลงมาคือภาระค่าใช้จ่ายที่สูงขึ้นและหนี้ครัวเรือน ขณะที่กลุ่มที่คาดว่าการใช้จ่ายจะเพิ่มขึ้น 56.3% ระบุว่ามาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ เช่น โครงการไทยช่วยไทยพลัส จะเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยสนับสนุนกำลังซื้อ
ในฝั่งผู้บริโภคเอง 26.6% ระบุว่าโครงการไทยช่วยไทยพลัสมีส่วนทำให้การใช้จ่ายในช่วงเทศกาลกินเจเพิ่มขึ้น ขณะที่ 67.1% ระบุว่าไม่เปลี่ยนแปลง และ 6.3% ระบุว่าลดลง สะท้อนให้เห็นว่า มาตรการภาครัฐยังมีบทบาทในการช่วยกระตุ้นการบริโภคและสร้างเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจในช่วงเทศกาล
ภาพรวมเทศกาลกินเจปี 2569 จึงสะท้อนภาวะที่ผู้บริโภคยังคงระมัดระวังการใช้จ่าย ท่ามกลางแรงกดดันด้านค่าครองชีพและต้นทุนสินค้า แต่ในอีกด้านหนึ่ง กระแสสุขภาพ ความต้องการอาหารคุณภาพ การบริโภคแบบยืดหยุ่น และมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ ยังช่วยประคองกำลังซื้อและสร้างโอกาสให้กับผู้ประกอบการ โดยเฉพาะธุรกิจอาหาร ร้านค้า และผู้ผลิตที่สามารถปรับสินค้าให้ตอบโจทย์ทั้งด้านสุขภาพ คุณภาพ ความสะอาด ความสะดวก และราคาที่เหมาะสม
